Nacionalni identitet u pravu EU: između ustavne autonomije država članica i efektivnosti prava Unije u novijoj praksi Suda pravde EU

Vlajković Marija (Pravni fakultet Univerziteta u Beogradu), marija.vlajkovic@ius.bg.ac.rs

Rad analizira ulogu i domet odredbe o zaštiti nacionalnog identiteta iz člana 4(2) Ugovora o Evropskoj uniji (UEU), sa posebnim osvrtom na njen razvoj u praksi Suda pravde EU. Polazeći od pretpostavke da nacionalni identitet ne funkcioniše kao apsolutna granica primene prava EU, već kao pravno relevantan argument koji mora biti deo funkcionalnog sudskog dijaloga, rad ispituje odnos između autonomije pravnih poredaka država članica i zahteva koji proizilaze iz prava EU, naročito u kontekstu slobode kretanja, statusa građanstva i zaštite osnovnih prava garantovanih Poveljom o osnovnim pravima. U prvom delu rada analizira se normativni položaj odredbe o zaštiti nacionalnog identiteta, njen razvoj, kao i ključna doktrinarna shvatanja o nacionalnom identitetu kao konstitutivnom elementu evropskog pravnog prostora. Posebna pažnja posvećena je postupku prethodnog odlučivanja i oblikovanju ustavnog dijaloga između nacionalnih pravnih poredaka i pravnog poretka EU. Centralni deo analize posvećen je praksi Suda pravde EU u predmetima koji se odnose na prekogranično priznavanje ličnog i porodičnog statusa, naročito u predmetima koji su došli kao rezultat prethodnog pitanja sudova istočne Evrope. Rad pokazuje da u novijoj sudskoj praksi sve izraženije daje prednost delotvornom ostvarivanju prava koja proizilaze iz statusa građanina Unije i prava garantovanih Poveljom o osnovnim pravima EU, dok argument nacionalnog identiteta zadržava ograničen samostalni domet. Istovremeno, ukazuje se da Sud pravde EU, iako formalno priznaje značaj člana 4(2) UEU, ne razvija dovoljno jasnu metodologiju za odmeravanje između zaštite nacionalnog identiteta i zahteva koji proizilaze iz prava EU. U zaključku se ukazuje da budući razvoj odnosa između nacionalnog identiteta i prava EU u velikoj meri zavisi od daljeg razvoja kooperativnog sudskog dijaloga između nacionalnih sudova i Suda pravde EU. Rad zastupa stanovište da član 4(2) UEU ne treba posmatrati kao sredstvo „brane“ pravu Unije, već kao mehanizam kooperativnog ustavnog dijaloga koji omogućava očuvanje kohezije evropskog pravnog prostora uz poštovanje ustavnopravnih specifičnosti država članica.

Ključne reči: