Autorsko pravo i geoblokiranje: između principa teritorijalnosti i jedinstvenog digitalnog tržišta EU

Radulović Stanislav (Javna medijska ustanova \"Radio-televizija Vojvodine\", Novi Sad),

Geoblokiranje je u savremenom digitalnom okruženju ključno tehnološko rešenje koje omogućava teritorijalno ograničeno korišćenje predmeta autorskopravne zaštite putem interneta. Navedenim efektom u digitalnom okruženju održava se i učvršćuje tradicionalni koncept teritorijalnosti autorskog prava. Imajući u vidu da je virtuelni prostor neograničen, te da ne poznaje koncept državnih granica, geoblokiranje predstavlja jedan od ključnih mehanizama u smislu funkcionisanja autorskog prava. Geoblokiranje je posebno zastupljeno na internet platformama za striming audio vizuelnih sadržaja. Pored toga što predstavlja vid zaštite u smislu teritorijalnog važenja autorskog prava, s druge strane doprinosi fragmentaciji jedinstvenog tržišta EU. Drugim rečima, njegovom primenom distributeri imaju mogućnost za ekskluzivnost teritorijalnih licenci i obezbeđuju ekonomsku opravdanost investicija u produkciju audio‐vizuelnih sadržaja. Kroz institucije Evropske unije (EU) u poslednjem periodu vodi se sadržajna diskusija o efektima geoblokiranja na jedinstveno digitalno tržište. EU je artikulisala svoja nastojanja ka smanjenju neopravdanog geoblokiranja kroz Uredbu EU 2018/302. Međutim, iz područja primene ove Uredbe izuzimaju se audio‐vizuelne usluge, uključujući usluge čija je osnovna svrha pružanje pristupa prenosima sportskih događaja i koje se pružaju na osnovu isključivih teritorijalnih licenci. Summa summarum, u aktuelnom normativnom i tehnološkom okviru, geoblokiranje i dalje zadržava ulogu ključnog mehanizma za očuvanje teritorijalnog važenja autorskog prava u digitalnom prostoru. Iako opterećeno izvesnim funkcionalnim slabostima, ono predstavlja neophodno sredstvo za sprovođenje autorskog prava u uslovima globalne dostupnosti sadržaja i održavanja ekonomske opravdanosti licenciranja autorskih dela na nacionalnim tržištima.

Ključne reči: Autorsko pravo, zakonodavstvo EU, digitalno okruženje, jedinstveno digitalno tržište, geoblokiranje